Trong cuộc sống, không ai có thể tránh khỏi những rủi ro bất ngờ như bệnh tật, thất nghiệp, tai nạn hay chi phí phát sinh đột ngột. Nếu không có sự chuẩn bị tài chính, bạn dễ rơi vào tình trạng vay nợ, áp lực tài chính và căng thẳng tinh thần. Đó là...
Rất nhiều thứ trên đời phải chi tiêu hàng ngày, đặc biệt với các ông bố bà mẹ thì nó là hàng tỷ thứ. Tiền nhà, tiền điện nước, tiền ăn, tiền học của con, vài khoản hiếu hỉ…rồi chỉ cần chiếc xe hỏng, người nhà đau ốm hay công việc đột nhiên có biến động, mình lại phải xoay xở thêm một khoản không hề có trong kế hoạch. Đó cũng là lúc nhiều người bắt đầu nghĩ đến cách xây dựng quỹ khẩn cấp. Không phải để trở nên giàu có hơn, mà đơn giản là để những chuyện bất ngờ không khiến cả kế hoạch tài chính của gia đình bị đảo lộn.
Nếu phải giải thích thật ngắn gọn, quỹ khẩn cấp là một khoản tiền được dành riêng để xử lý những khoản chi bất ngờ và cần thiết trong cuộc sống. Chẳng hạn như mất việc, ốm đau, sửa xe, sửa nhà hoặc một khoản chi không thể trì hoãn.
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng tôi nghĩ điều quan trọng nhất không nằm ở chữ “quỹ”, mà nằm ở chữ “khẩn cấp”.
Bởi vì trong cuộc sống, chúng ta vẫn thường có những khoản tiền phát sinh. Đi du lịch cuối năm là một khoản phát sinh, nhưng không phải khẩn cấp. Thấy chiếc điện thoại mới đẹp hơn và muốn đổi máy cũng là một khoản chi, nhưng chưa chắc cần đến quỹ dự phòng. Ngược lại, nếu chiếc xe là phương tiện duy nhất để đi làm bất ngờ hỏng nặng, hoặc một người trong gia đình cần tiền điều trị, đó lại là lúc khoản tiền này phát huy đúng vai trò của nó.
Nói cách khác, quỹ khẩn cấp không phải là “tiền để dành cho những lúc thích tiêu”, mà là một lớp đệm tài chính để mình có thể bình tĩnh hơn trước những chuyện không báo trước.
Tôi từng gặp nhiều người có thu nhập khá nhưng vẫn luôn cảm thấy bất an về tiền. Lý do không hẳn vì họ kiếm chưa đủ. Họ chỉ chưa có một khoản tiền thực sự tách khỏi những khoản chi thường ngày. Mỗi khi có chuyện, tiền tiết kiệm cho chuyến du lịch lại phải rút ra, tiền mua xe lại phải lấy một phần, thậm chí có người phải dùng đến thẻ tín dụng hoặc vay mượn.
Khi đó, vấn đề không chỉ là mất một khoản tiền. Điều đáng tiếc hơn là mỗi mục tiêu mình từng dành dụm lại bị kéo lùi một bước.
Vì vậy, trong một kế hoạch tài chính cá nhân tương đối lành mạnh, quỹ khẩn cấp nên được xem như một khoản riêng.
|
Khoản tiền |
Mục đích |
Có nên dùng khi cần? |
|
Quỹ khẩn cấp |
Xử lý những biến cố bất ngờ |
Có |
|
Tiền tiết kiệm mục tiêu |
Mua xe, du lịch, học tập, cưới hỏi... |
Không nên |
|
Tiền đầu tư |
Hướng đến tăng trưởng tài sản dài hạn |
Không nên |
|
Tiền chi tiêu |
Sinh hoạt hàng ngày |
Có |
Điều này cũng giải thích vì sao khi tìm hiểu cách xây dựng quỹ khẩn cấp, chúng ta không nên quá tập trung vào việc khoản tiền này phải sinh lời bao nhiêu.
Tiền dành cho quỹ khẩn cấp trước hết cần an toàn và có thể sử dụng khi cần. Nếu hôm nay có việc gấp mà mình phải chờ bán một khoản đầu tư đang giảm giá, hoặc phải mất nhiều ngày mới lấy được tiền, thì dù khoản tiền ấy có khả năng sinh lời tốt đến đâu, nó cũng chưa thực sự phù hợp với vai trò của một quỹ khẩn cấp.
Có một câu xưa tôi khá thích: “Tích cốc phòng cơ, tích y phòng hàn.” Dành dụm một chút khi mọi thứ đang bình thường không làm cuộc sống hiện tại kém vui đi. Nó chỉ giúp mình đỡ chật vật hơn khi những ngày không thuận lợi bất ngờ xuất hiện.
Và cũng đừng nghĩ rằng phải có vài chục hay vài trăm triệu đồng thì mới được gọi là có quỹ khẩn cấp. Một triệu đồng đầu tiên cũng là một khởi đầu. Quan trọng là từ hôm nay, mình đã bắt đầu có một khoản tiền không dành cho những ngày bình thường, mà dành cho những ngày thật sự cần đến nó.
Khi đã có một khoản dự phòng đủ vững, mình cũng sẽ dễ nhìn rõ hơn bức tranh tài chính của gia đình: mình đang có bao nhiêu tài sản, còn bao nhiêu khoản nợ và thực sự đang đứng ở đâu trên hành trình tích lũy. Nếu bạn chưa từng tính thử, có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu tài sản ròng là gì và tự tính cho mình một con số đơn giản.
Có một điều khá thú vị về tiền: nhiều khi mình không thiếu một kế hoạch tốt, mình chỉ thiếu một cách bắt đầu đủ đơn giản để có thể duy trì. Bạn có thể đọc rất nhiều về tiết kiệm, lập ngân sách hay quản lý tài chính. Nhưng nếu cuối tháng vẫn tự hỏi “Không hiểu tiền đã đi đâu hết?”, thì kế hoạch ấy chưa thực sự đi vào cuộc sống.
Với quỹ khẩn cấp cũng vậy. Đừng bắt đầu bằng câu hỏi “Làm thế nào để có 100 triệu?”. Hãy bắt đầu bằng một câu hỏi dễ hơn: “Nếu tháng sau không có thu nhập, gia đình mình cần bao nhiêu tiền để vẫn duy trì được những điều thiết yếu?”
Đây là bước đầu tiên trong cách xây dựng quỹ khẩn cấp, và cũng là bước nhiều người thường tính sai. Khi xác định quy mô quỹ, bạn không nhất thiết phải cộng tất cả những gì mình đang chi tiêu mỗi tháng. Hãy thử hình dung một tháng mà mình phải sống tiết chế hơn bình thường. Những khoản nào vẫn bắt buộc phải trả?
Thông thường có thể gồm:
Ngược lại, những khoản có thể tạm thời giảm hoặc dừng lại không nhất thiết phải đưa vào con số này, chẳng hạn:
Ví dụ, bình thường một gia đình có thể chi 15 triệu đồng mỗi tháng. Nhưng nếu ngồi xuống xem lại, họ nhận ra những khoản thực sự cần để duy trì cuộc sống chỉ khoảng 9 triệu đồng. Khi đó, 9 triệu mới là con số đáng quan tâm khi tính quỹ khẩn cấp.
Tôi thường khuyên mọi người đừng cố tính quá chi tiết ngay từ đầu. Chỉ cần lấy sao kê hoặc lịch sử giao dịch của 2–3 tháng gần nhất, nhìn lại và chia các khoản thành hai nhóm: “bắt buộc” và “có thể điều chỉnh”. Làm được bước này, bạn đã hiểu tình hình tài chính của mình rõ hơn rất nhiều.
Sau khi biết chi phí thiết yếu, việc tiếp theo khá đơn giản: Quỹ khẩn cấp = Chi phí thiết yếu mỗi tháng × Số tháng cần dự phòng
Ví dụ, nếu chi phí thiết yếu của bạn là 8 triệu đồng/tháng:
Nhưng đây không phải một công thức cứng nhắc mà ai cũng phải làm giống nhau. Một người có công việc ổn định, thu nhập đều đặn và ít nghĩa vụ tài chính có thể cảm thấy yên tâm với mức dự phòng khoảng 3 tháng. Trong khi đó, một người làm việc tự do, kinh doanh hoặc có thu nhập biến động có thể cần nhiều hơn.
Nếu gia đình có con nhỏ, có người phụ thuộc hoặc đang phải gánh nhiều khoản chi cố định, một quỹ lớn hơn cũng có thể giúp mình an tâm hơn. Điều quan trọng là đừng nhìn con số 6 tháng rồi nghĩ: “Bao giờ mình mới có nổi từng ấy tiền?”
Nếu mục tiêu 48 triệu khiến bạn thấy quá xa, hãy chia nó thành những chặng nhỏ hơn.
Khi đã đạt 3 tháng, mình có thể tiếp tục hướng đến 6 tháng nếu hoàn cảnh tài chính cần thiết. Đó mới là cách xây dựng quỹ khẩn cấp mà tôi thấy thực tế với phần lớn mọi người: không cố làm một lần cho xong, mà dành dụm từng bước cho đến khi khoản tiền đủ lớn để tạo cảm giác an tâm.
Biết mình cần 24 triệu hay 48 triệu là một chuyện. Có thể dành bao nhiêu mỗi tháng lại là chuyện khác. Bạn có thể bắt đầu theo một trong ba cách được Thu Hà gợi ý dưới đây:
Cách thứ nhất: Dành theo một tỷ lệ thu nhập. Chẳng hạn, dành khoảng 10–20% thu nhập hàng tháng cho quỹ. Đây là cách dễ áp dụng nếu thu nhập của bạn tương đối ổn định.
Cách thứ hai: Dành một khoản tiền cố định. Không cần tính tỷ lệ. Chỉ cần thống nhất với bản thân rằng mỗi tháng sẽ chuyển 1 triệu đồng vào quỹ. 1 triệu đồng mỗi tháng không nghe quá lớn. Nhưng sau một năm, bạn đã có 12 triệu đồng, chưa kể những khoản bổ sung khác.
Cách thứ ba: Dành tiền ngay sau khi nhận lương. Đây là cách tôi khá thích vì nó không đòi hỏi mình phải có ý chí quá mạnh. Nhận lương → thanh toán những khoản bắt buộc → chuyển tiền vào quỹ → phần còn lại mới là ngân sách để chi tiêu.
Nếu chờ đến cuối tháng “còn bao nhiêu thì tiết kiệm”, rất dễ rơi vào tình trạng chẳng còn bao nhiêu để dành. Một thói quen nhỏ nhưng có tác dụng lớn là coi khoản dành cho tương lai cũng là một khoản phải thanh toán.
Không phải tháng nào bạn cũng cần dành thật nhiều. Tháng có việc gia đình, có khoản chi bất ngờ, mình có thể dành ít hơn. Điều quan trọng là đừng để một tháng khó khăn biến thành lý do để bỏ luôn thói quen.
Nếu bạn đang băn khoăn quỹ khẩn cấp 3 tháng hay 6 tháng mới hợp lý, câu trả lời phụ thuộc vào chính cuộc sống của bạn.
|
Tình trạng tài chính |
Mức dự phòng tham khảo |
|
Thu nhập ổn định, ít nghĩa vụ tài chính |
Khoảng 3 tháng |
|
Thu nhập khá ổn định, có người phụ thuộc |
Khoảng 4–6 tháng |
|
Freelancer, kinh doanh hoặc thu nhập biến động |
Khoảng 6–12 tháng |
|
Gia đình có nhiều người phụ thuộc |
Khoảng 6–12 tháng |
Hãy xem đây là những mốc tham khảo chứ không phải quy định bắt buộc. Chẳng hạn, một người độc thân, công việc ổn định và có thể nhanh chóng tìm được việc mới có thể không cần giữ một khoản quá lớn. Nhưng một gia đình chỉ có một nguồn thu nhập, đang nuôi con nhỏ và có khoản vay hàng tháng thì một quỹ lớn hơn sẽ có ý nghĩa hơn nhiều.
“Đường dài mới biết ngựa hay”, việc quản lý tiền cũng vậy. Điều tạo nên sự khác biệt thường không phải một lần tiết kiệm thật lớn, mà là khả năng duy trì một thói quen trong thời gian đủ dài.
Đây là phần đôi khi bị bỏ qua khi nói về cách lập quỹ khẩn cấp. Một khoản tiền dự phòng không nên nằm lẫn trong tài khoản mà bạn dùng để mua sắm, thanh toán hóa đơn hay đi ăn cuối tuần. Nếu tất cả tiền đều nằm chung một chỗ, rất khó biết đâu là tiền “được phép tiêu” và đâu là tiền “không nên động đến”.
Bạn có thể cân nhắc một nơi giữ tiền đáp ứng ba điều: An toàn – dễ tiếp cận – tách biệt khỏi tiền chi tiêu hàng ngày.
Với phần quỹ cần sử dụng ngay, tính thanh khoản nên được ưu tiên. Với phần quỹ lớn hơn và chưa cần dùng ngay, có thể cân nhắc những hình thức tích lũy phù hợp, miễn là bạn hiểu rõ điều kiện sử dụng tiền trước khi lựa chọn.
Nếu muốn sử dụng một ứng dụng tài chính để hỗ trợ việc dành dụm, hãy ưu tiên những sản phẩm cho phép bạn tách khoản tiền khỏi chi tiêu thường ngày, theo dõi được tiến độ và hiểu rõ cách thức sử dụng tiền khi cần. Một công cụ tốt không thay mình tiết kiệm, nhưng có thể giúp việc tiết kiệm trở nên dễ duy trì hơn.
Nhiều người đọc đến đây sẽ vẫn có một câu hỏi rất thực tế: “Nghe thì đúng, nhưng với mức lương của mình thì phải bắt đầu thế nào?”
Thử lấy bốn mức thu nhập khác nhau để hình dung. Các con số dưới đây chỉ mang tính minh họa; mỗi người có tiền thuê nhà, số người phụ thuộc và mức chi tiêu khác nhau nên không cần áp dụng y nguyên.
|
Thu nhập |
Chi phí thiết yếu giả định |
Mục tiêu 3 tháng |
Nếu tiết kiệm 2 triệu/tháng |
|
8 triệu |
5 triệu |
15 triệu |
7,5 tháng |
|
15 triệu |
8 triệu |
24 triệu |
12 tháng |
|
20 triệu |
11 triệu |
33 triệu |
16,5 tháng |
|
30 triệu |
15 triệu |
45 triệu |
22,5 tháng |
Với người thu nhập 8 triệu đồng, nếu mỗi tháng chỉ có thể dành 1 triệu đồng thì cũng không sao. Mục tiêu ban đầu có thể là 5 triệu, sau đó mới nâng lên 10 triệu và tiếp tục tăng dần.
Người có thu nhập 15 triệu đồng và chi phí thiết yếu khoảng 8 triệu có thể đặt mục tiêu đầu tiên là 24 triệu đồng cho 3 tháng. Nếu mỗi tháng dành được 2 triệu, sẽ mất khoảng một năm để hoàn thành.
Với mức thu nhập cao hơn, điều quan trọng vẫn không phải là “kiếm được bao nhiêu thì phải dành một con số thật lớn”. Nếu chi phí gia đình cũng tăng theo thu nhập, quy mô quỹ cần được tính dựa trên chi phí thiết yếu, chứ không chỉ nhìn vào lương.
Đây cũng là lý do tôi không thích những lời khuyên kiểu “mỗi tháng nhất định phải tiết kiệm 20%”. Một người kiếm 10 triệu và một người kiếm 30 triệu có thể có hai cuộc sống hoàn toàn khác nhau.
Quản lý tiền tốt không phải là ép mình sống giống một người khác. Đó là tìm ra mức dành dụm phù hợp với cuộc sống của chính mình.
Trong quá trình cách xây dựng quỹ khẩn cấp, có một vài điều tưởng nhỏ nhưng lại khiến khoản dự phòng mãi không lớn lên.
Thứ nhất, chờ có nhiều tiền mới bắt đầu. Đây có lẽ là sai lầm phổ biến nhất. “Khi nào lương tăng tôi sẽ tiết kiệm”, “khi nào trả hết nợ tôi sẽ lập quỹ”, “khi nào có thưởng tôi sẽ bắt đầu”... Nếu chưa thể dành 5 triệu mỗi tháng, hãy bắt đầu với 500.000 đồng. Mục tiêu đầu tiên là hình thành thói quen.
Thứ hai, tính quỹ theo mức lương thay vì chi phí thiết yếu. Quỹ không cần bằng 3–6 tháng tiền lương. Điều đáng quan tâm là nếu thu nhập tạm thời bị gián đoạn, mỗi tháng gia đình cần bao nhiêu để vẫn duy trì cuộc sống cơ bản.
Thứ ba, để quỹ chung với tài khoản chi tiêu. Tiền nằm trong cùng một tài khoản rất dễ tạo cảm giác “mình vẫn còn tiền”. Và rồi một vài bữa ăn ngoài, một lần mua sắm, vài món đồ nhỏ… khoản dự phòng cứ thế vơi đi.
Thứ tư, đem quỹ khẩn cấp đi đầu tư vào tài sản biến động. Quỹ khẩn cấp không phải khoản tiền để thử vận may. Nếu đang cần tiền mà tài sản lại giảm giá, mình có thể rơi vào thế phải bán đúng lúc không thuận lợi.
Thứ năm, sử dụng quỹ cho những việc không thật sự khẩn cấp. Một chuyến du lịch, chiếc điện thoại mới, một buổi shopping hay một cơ hội đầu tư hấp dẫn đều có thể khiến mình muốn lấy tiền từ quỹ. Nhưng trước khi rút, hãy thử hỏi: “Nếu không dùng khoản tiền này ngay hôm nay, cuộc sống của mình có gặp vấn đề nghiêm trọng không?”.
Khi đã xác định được quỹ cần bao nhiêu, bài toán tiếp theo thường không còn là “tôi có nên tiết kiệm không?”, mà là làm sao để khoản tiền ấy không vô tình biến mất vào cuối tháng.
Một cách khá đơn giản là tách tiền dự phòng khỏi khoản tiền dùng cho sinh hoạt hàng ngày. Khi tiền được đặt vào một mục tiêu riêng, mình sẽ dễ nhìn thấy tiến độ hơn và cũng bớt có cảm giác “tài khoản vẫn còn nhiều tiền”.
Với những người mới bắt đầu, việc sử dụng một ứng dụng hỗ trợ tích lũy có thể giúp hình thành thói quen đều đặn hơn. Thay vì mỗi tháng nhớ ra mới dành dụm, bạn có thể chủ động đặt mục tiêu và duy trì khoản tiền đó theo kế hoạch.
TopTop có thể được cân nhắc như một công cụ hỗ trợ cho cách xây dựng quỹ khẩn cấp này, đặc biệt khi bạn muốn tách khoản tiền dành dụm khỏi dòng tiền chi tiêu thông thường. Những tính năng như Hũ Tiết Kiệm Số hoặc Tích lũy mục tiêu có thể giúp việc dành tiền trở nên rõ ràng hơn: mình đang dành cho mục tiêu nào, đã có bao nhiêu và còn bao nhiêu nữa.
Tất nhiên, ứng dụng chỉ là công cụ. Điều quan trọng nhất vẫn là thói quen của mình. Bạn không cần bắt đầu bằng một khoản tiền thật lớn. Hãy thử đặt một mục tiêu nhỏ, chẳng hạn 1 triệu đồng đầu tiên. Khi hoàn thành, tiếp tục lên 3 triệu, 5 triệu rồi một tháng chi phí thiết yếu. Có thể đến một ngày, bạn sẽ nhận ra điều đáng giá nhất của quỹ khẩn cấp không phải là con số nằm trong đó. Mà là cảm giác “Nếu có chuyện xảy ra, mình vẫn có cách để xoay xở.”
Cách xây dựng quỹ khẩn cấp thực ra không bắt đầu từ một khoản tiền thật lớn. Nó bắt đầu từ việc mình hiểu gia đình cần bao nhiêu để sống trong một tháng, sau đó dành dụm từng chút một cho những tháng chưa biết trước.
Nếu bạn quan tâm đến những câu chuyện và cách quản lý tiền gần gũi, thực tế hơn trong cuộc sống hàng ngày, hãy theo dõi TopTop trên các kênh mạng xã hội để cùng nhau xây dựng những thói quen tài chính tốt hơn, từng chút một.
