Trong đầu tư và quản lý tài chính cá nhân, kẻ thù lớn nhất không phải là lạm phát, không phải là thị trường chứng khoán sụp đổ, mà chính là bộ não của bạn.
Chúng ta thường tự cho mình là những sinh vật lý trí (Rational beings), ra quyết định dựa trên số liệu và logic. Nhưng thực tế, Tài chính hành vi (Behavioral Finance) đã chứng minh con người cực kỳ phi lý trí. Chúng ta bị chi phối bởi những "lỗi lập trình" từ thời tiền sử, khiến ta liên tục đưa ra những quyết định sai lầm về tiền bạc.
Ba hiệu ứng tâm lý nguy hiểm nhất, tàn phá tài sản của hàng triệu người mỗi ngày chính là: Loss Aversion (Tâm lý sợ mất mát), Present Bias (Thiên kiến hiện tại) và Herd Mentality (Tâm lý bầy đàn).
Hãy cùng "phẫu thuật" từng hiệu ứng để xem chúng đang âm thầm móc túi bạn như thế nào.
Loss Aversion (Tâm lý sợ mất mát) là một khái niệm được phát triển bởi hai nhà tâm lý học đoạt giải Nobel là Daniel Kahneman và Amos Tversky. Nguyên lý của nó rất đơn giản nhưng tàn khốc:
"Nỗi đau khi mất đi một số tiền lớn gấp đôi niềm vui khi kiếm được cùng số tiền đó."
Ví dụ: Cảm giác dằn vặt khi bạn đánh rơi 500.000đ sẽ day dứt và khó chịu hơn nhiều so với niềm vui sướng khi bạn nhặt được 500.000đ.
Trong đầu tư, hiệu ứng này dẫn đến một hành vi kinh điển mà giới đầu tư Việt Nam hay gọi là: "Gồng lỗ thì giỏi, gồng lãi thì dở".
Để chiến thắng Loss Aversion, bạn cần hệ thống hóa quyết định:
Bạn biết mình cần tiết kiệm cho tuổi già. Bạn biết mình nên đầu tư sớm. Nhưng ngay lúc này, chiếc iPhone đời mới hoặc chuyến du lịch sang chảnh lại hấp dẫn hơn nhiều. Đó chính là Present Bias (Thiên kiến hiện tại).
Đây là xu hướng con người đánh giá cao những phần thưởng ngay lập tức hơn là những phần thưởng lớn hơn trong tương lai.
Về mặt sinh học, não bộ chúng ta ưu tiên sự tồn tại ngay lập tức. Tổ tiên chúng ta không lo lắng về việc nghỉ hưu 40 năm sau, họ lo về việc kiếm thức ăn cho bữa tối nay. Gen di truyền đó vẫn còn trong bạn.
Nếu bạn chọn 1 triệu đồng hôm nay thay vì 2 triệu đồng vào năm sau, bạn đang bị Present Bias chi phối. Trong tài chính, điều này dẫn đến nợ nần thẻ tín dụng, không có quỹ dự phòng khẩn cấp và tuổi già khốn khó.
Herd Mentality (Tâm lý bầy đàn) là xu hướng con người bắt chước hành động của đám đông để cảm thấy an toàn. Trong thế giới tài chính, nó thường đi kèm với thuật ngữ FOMO (Fear Of Missing Out - Sợ bị bỏ lỡ).
Ngày xưa, nếu bạn tách khỏi bộ lạc, bạn sẽ bị thú dữ ăn thịt. Đi theo số đông là cơ chế sinh tồn. Ngày nay, nếu thấy mọi người đổ xô đi mua vàng, mua đất, mua tiền ảo... não bộ sẽ phát tín hiệu: "Chắc họ biết điều gì đó mà mình không biết. Mình phải theo họ ngay!".
Hiệu ứng bầy đàn tạo ra các bong bóng tài chính:
Warren Buffett có câu nói nổi tiếng: "Hãy tham lam khi người khác sợ hãi, và hãy sợ hãi khi người khác tham lam". Tuy nhiên, dưới tác động của Herd Mentality, đa số chúng ta làm ngược lại: Tham lam khi đám đông tham lam, và sợ hãi khi đám đông sợ hãi.
Ba hiệu ứng này không hoạt động riêng lẻ, chúng liên kết với nhau tạo thành một vòng xoáy nghèo khó:
Đó là lý do tại sao kiến thức phân tích kỹ thuật hay phân tích cơ bản là chưa đủ. Bạn cần phải hiểu về Tâm lý học.
Nhận diện được 3 "kẻ sát nhân" này là bước đầu tiên để chiến thắng chúng. Nhưng để thực sự làm chủ đồng tiền, bạn cần một sự thấu hiểu sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa con người và tiền bạc.
Sự giàu có bền vững không đến từ việc bạn thông minh cỡ nào (IQ), mà đến từ việc bạn cư xử với tiền bạc ra sao (Hành vi). Có những quy luật tâm lý bất biến về tiền bạc mà nếu không nắm rõ, bạn sẽ mãi luẩn quẩn trong vòng xoáy "Kiếm tiền - Tiêu tiền - Mất tiền".
Nếu bạn muốn:
Thì cuốn sách kinh điển mà tôi sắp giới thiệu dưới đây chính là "vắc-xin" tốt nhất cho tâm trí của bạn.
Morgan Housel, tác giả cuốn sách đã đúc kết: "Tiền bạc có ngôn ngữ riêng của nó, nhưng không phải bằng lời nói, mà bằng hành vi."
Cuốn Ebook này không chứa những biểu đồ khô khan hay công thức làm giàu nhanh. Nó chứa đựng 20 bài học sâu sắc về cách con người thực sự nghĩ về tiền. Đây là cuốn sách gối đầu giường của những nhà đầu tư thông thái nhất, giúp bạn "trám" lại những lỗ hổng tâm lý đang khiến tiền chảy ra khỏi túi bạn.
Đừng để Loss Aversion ngăn cản bạn đón nhận kiến thức mới. Đừng để Present Bias khiến bạn trì hoãn việc học hỏi.
[BẤM VÀO ĐÂY ĐỂ TẢI EBOOK "TÂM LÝ HỌC TIỀN BẠC" MIỄN PHÍ]
(Trang bị kiến thức ngay hôm nay để bảo vệ thành quả lao động của bạn!)
