Bắt đầu chỉ với 50.000đ
Quét mã để tải ứng dụng
Có một sự thật nghịch lý trong thế giới tài chính: Quản lý tiền bạc xuất sắc hiếm khi liên quan đến việc bạn thông minh cỡ nào, mà phụ thuộc gần như hoàn toàn vào cách bạn hành xử. Bạn có thể là một bác sĩ phẫu thuật hay kỹ sư tài năng, nhưng nếu thiếu đi kỷ luật cảm xúc, bạn vẫn có thể phá sản. Ngược lại, một nhân viên dọn vệ sinh bình thường với thu nhập thấp vẫn có thể trở thành triệu phú khi về hưu nhờ sự kiên nhẫn.
Tất cả những nghịch lý này đã được tác giả Morgan Housel bóc tách xuất sắc trong cuốn sách nổi tiếng thế giới "Tâm Lý Học Tiền Bạc" (The Psychology of Money). Cuốn sách không dạy bạn các công thức định giá cổ phiếu hay lập bảng Excel dòng tiền phức tạp. Thay vào đó, nó chiếu một luồng ánh sáng mạnh mẽ vào tâm trí, phơi bày những ảo tưởng sai lệch mà chúng ta vẫn hằng tin tưởng.
Dưới đây là 3 hiểu lầm lớn nhất về sự giàu có mà cuốn sách đã lật đổ, giúp bạn tái thiết lập lại toàn bộ lăng kính tài chính của mình.
Chúng ta sống trong một thế giới bị ám ảnh bởi sự hào nhoáng. Khi bạn nhìn thấy ai đó lái một chiếc Porsche trị giá 5 tỷ đồng, mặc đồ hiệu và ăn tối tại các nhà hàng xa xỉ, bộ não ngay lập tức dán nhãn: "Họ là một người giàu có". Morgan Housel đã chỉ ra một điểm mù chết người trong tư duy này.
Rich (Nhiều tiền / Thu nhập cao): Là thứ hiện hữu, đập ngay vào mắt. Đó là mức thu nhập hiện tại của bạn và những gì bạn đang mua sắm. Những người "Rich" chọn cách phô diễn dòng tiền của họ ra bên ngoài để nhận lại sự công nhận của xã hội. Nhưng sự thật duy nhất mà bạn biết về người lái chiếc xe 5 tỷ, đó là họ vừa mất đi 5 tỷ (hoặc đang gánh một khoản nợ khổng lồ từ ngân hàng).
Wealth (Sự giàu có / Thịnh vượng): Là những gì bạn KHÔNG nhìn thấy. Sự giàu có là những chiếc siêu xe không bao giờ được mua, là những viên kim cương không bao giờ được đeo, và là những kỳ nghỉ xa xỉ bị từ chối. Nó là tài sản tài chính chưa được chuyển hóa thành vật chất.
Bài học cốt lõi: Việc tiêu tiền để cho người khác thấy bạn có bao nhiêu tiền chính là cách nhanh nhất để bạn có ít tiền đi. Sự giàu có thực sự mang lại một giá trị vô hình nhưng vô giá: Quyền kiểm soát thời gian. Khả năng thức dậy mỗi sáng và nói: "Hôm nay tôi có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn, với những người tôi thích" – đó mới là cổ tức cao nhất mà tiền bạc có thể trả cho bạn.
Hầu hết chúng ta đều có xu hướng thần thánh hóa những tấm gương tỷ phú tự thân. Khi đọc tiểu sử của họ, chúng ta tin rằng chỉ cần có sự nỗ lực phi thường, những quyết định táo bạo và một trí tuệ sắc bén, bất kỳ ai cũng có thể vươn tới đỉnh cao tương tự. Chúng ta vô tình bỏ qua hai thế lực vô hình nhưng quyền năng nhất vũ trụ: May mắn (Luck) và Rủi ro (Risk).
Mặt trái của đồng xu: May mắn và Rủi ro là anh em sinh đôi. Cuộc sống của mỗi người không bao giờ chỉ được quyết định bởi 100% nỗ lực cá nhân. Mọi kết quả tài chính đều bị tác động mạnh mẽ bởi những yếu tố ngẫu nhiên nằm ngoài tầm kiểm soát.
Hiệu ứng người sống sót (Survivorship Bias): Housel lấy ví dụ về Bill Gates. Đúng là ông có tài năng xuất chúng, nhưng ông cũng cực kỳ may mắn khi là một trong số rất ít học sinh trung học trên toàn thế giới vào những năm 1968 được tiếp cận với một chiếc máy tính. Hàng triệu người khác có cùng mức độ nỗ lực, thậm chí thông minh hơn, nhưng không có được xuất phát điểm "ngẫu nhiên" đó và đã chìm vào quên lãng.
Bài học cốt lõi: Đừng quá đề cao những cá nhân thành công rực rỡ và cũng đừng quá cay nghiệt với những người thất bại (bao gồm cả chính bạn). Việc sao chép mù quáng danh mục đầu tư của Warren Buffett chưa chắc đã giúp bạn giàu lên, vì bạn không sở hữu bối cảnh may mắn của ông ấy. Thay vì tìm kiếm công thức thành công tuyệt đối, hãy tập trung vào sự bền bỉ để có thể tồn tại đủ lâu trên thị trường, cho đến khi may mắn mỉm cười với bạn.
Khi tiếp cận với tài chính cá nhân, mọi người thường mang tư duy của các nhà toán học. Chúng ta đi tìm những tỷ suất sinh lời cao nhất, tìm kiếm các mô hình phân bổ vốn hoàn hảo và tin rằng mọi quyết định đều có thể tính toán bằng bảng tính Excel.
Tuy nhiên, con người không phải là bảng tính (People are not spreadsheets). Chúng ta là những sinh vật đầy cảm xúc, bị chi phối bởi lòng tham, sự sợ hãi, hormone và những chấn thương tâm lý trong quá khứ.
Hợp lý toán học (Rational) vs. Hợp lý tâm lý (Reasonable): Về mặt toán học, sử dụng đòn bẩy tài chính (vay margin) để đầu tư vào cổ phiếu đang lên là một quyết định sinh lời tối đa. Nhưng về mặt tâm lý, nếu khoản vay đó khiến bạn mất ngủ hàng đêm, tim đập nhanh mỗi khi thị trường đỏ lửa và gây gổ với gia đình, thì đó lại là một quyết định tồi tệ.
Ví dụ về trả nợ nhà: Về mặt tài chính, vay mua nhà lãi suất thấp 7%/năm và dùng tiền dư mang đi đầu tư sinh lời 12%/năm là chiến lược "hợp lý toán học". Tuy nhiên, với rất nhiều người, việc dồn tiền trả đứt khoản nợ nhà để xóa bỏ áp lực tâm lý lại là một lựa chọn "hợp lý tâm lý", bởi nó mang lại cho họ sự bình yên.
Bài học cốt lõi: Đừng cố gắng trở thành một cỗ máy đầu tư lạnh lùng không tì vết. Mục tiêu tối thượng của tài chính cá nhân không phải là tìm ra mức tỷ suất sinh lời cao nhất trên giấy tờ, mà là tìm ra một chiến lược giúp bạn ngủ ngon giấc mỗi đêm. Hãy chọn con đường "hợp lý với bản thân" thay vì "hoàn hảo về mặt toán học".
Cuốn sách "Tâm Lý Học Tiền Bạc" của Morgan Housel là một lời thức tỉnh nhẹ nhàng nhưng sâu sắc. Nó kéo chúng ta ra khỏi cuộc đua chuột (Rat Race) mệt mỏi của sự so sánh và những ảo mộng phù phiếm.
Hiểu được 3 lầm tưởng lớn nhất này, bạn sẽ nhận ra rằng: Việc làm giàu không đòi hỏi bạn phải là một thiên tài với chỉ số IQ xuất chúng. Sự thịnh vượng bền vững được xây dựng trên một nền móng khiêm tốn hơn nhiều. Đó là khả năng làm chủ lòng tham, hạ bớt cái tôi, ngừng quan tâm đến những gì người khác nghĩ về chiếc xe bạn lái, và bền bỉ duy trì sự tích lũy qua năm tháng. Giàu có, suy cho cùng, chính là nghệ thuật của sự bình yên trong tâm trí.